Informacje praktyczne/Litwa/Cztery regiony

Leży w północno-wschodniej Europie, na wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego, nad Zatoką Ryską, która głęboko wcinając się w ląd, dzieli go na część kontynentalną i Półwysep Kurlandzki. Od północy graniczy z Estonią, na wschodzie z Rosją, od południowego wschodu z Białorusią i od południa z Litwą. Jest krajem nizinnym, z licznymi wzniesieniami morenowymi oraz pięcioma tysiącami jezior (głównie polodowcowych). Ma niezbyt urozmaicony krajobraz, a także liczne źródła wód. Dużymi atutami Łotwy są długa linia brzegowa i nadbałtyckie piaszczyste plaże. Kulturalnie i historycznie dzieli się Łotwę na cztery regiony: Kurlandię, Liwlandię, Łatgalię i Semigalię.

KURLANDIA
Po totewsku Kurzeme, położona na zachodzie pomiędzy otwartym morzem a Zatoką Ryską. Charakteryzuje się piaszczystymi plażami, na których można znaleźć kawałki bursztynu. W najbardziej wysuniętym na północ miejscu, na Przylądku Kolka, znajduje się Narodowy Park Slitere. Największą rzeką regionu jest Venta, wpadająca do Bałtyku w miejscowości Ventspils (Windawa), popularnym wczasowisku nad petnym morzem, w którym znajduje się duży port pełnomorski. Windawa została założona w XIII wieku, zachowało się w niej wiele zabytków, między innymi zamek kawalerów mieczowych i stare miasto z drewnianymi XVII-wiecznymi domami. Kolejnym ważnym miastem jest Liepaja, gdzie można spotkać architekturę różnych epok. W tamtejszym kościele pod wezwaniem Świętej Trójcy znajdują się największe organy mechaniczne na świecie. Dzisiaj miasto słynie z prezentowania różnych form muzycznych i festiwali artystycznych, no i z największego na świecie bursztynowego naszyjnika, długiego na 123 metry, a ważącego 60 kilogramów.
Jeżeli szukamy atmosfery średniowiecza, to najlepszym miejscem jest Kuldiga, gdzie znajduje się najszerszy wodospad Europy, zwany Ventas Rumba (o szerokości 240 metrów). W Kuldidze jest również najdłuższy ceglany most w Europie. Z kolei Talsi jest miastem dziewięciu wzgórz, gdzie znakomicie harmonizuje historia z naturą. Saldus to kolejne urokliwe miejsce pełne małych sklepików, pubów, kawiarenek. Nie można też nie wspomnieć o Tukumus - małym mieście ogrodzie, gdzie dominuje XIX-wieczna, drewniana zabudowa. Warto się wybrać do Piltene, najmniejszego miasta Łotwy z ruinami zamku z XIII—XIV wieku. Interesujące są najstarsze na Łotwie barokowe organy w luterańskim kościele w Ugale.
Przez stulecia Kurlandia była regionem związanym z gospodarką morską i z połowem ryb, a także z poławianiem i obróbką bursztynu. Piękne są jej krajobrazy z nadmorskim, piaszczystym klifem, z sosnowymi lasami i kwietnymi łąkami.

LIWLANDIA
Po totewsku ta kraina o malowniczym, pagórkowatym krajobrazie nazywa się Yidzeme, po łacinie Livonia, a po polsku - Inflanty. Leży na północy, pomiędzy lewym dorzeczem Dźwiny a południową Estonią. Teren ten przez stulecia zamieszkiwali Liwowie. Dzisiaj ta najmniejsza battofińska grupa etniczna (około 230 osób) posługuje się własnym językiem liwskim z rodziny ugrofińskiej. Przed wiekami głównym zajęciem Liwów było rybołówstwo. Władze radzieckie zakazały im połowów na petnym morzu, a pomiędzy liwskimi wioskami budowano bazy wojskowe, przez co tereny zachodniej Liwlandii zostały wyludnione. Zachowało się niewiele z kultury liwskiej, chociaż język liwski jest wykładany na uniwersytecie w Rydze, a w Mazirbe odbywa się festiwal kultury liwskiej. Liwowie mają pięć zespołów folklorystycznych, gazetę wydawaną w języku łotewskim, a nawet reprezentanta w parlamencie.
Najpiękniejszym miastem Liwlandii jest Ryga, położona u ujścia Daugawy, czyli Dźwiny. To stolica i najstarsze miasto kraju, zamieszkuje ją 736 tysięcy osób. Miasto założone w 1201 roku przez biskupa niemieckiego stato się główną siedzibą Zakonu Kawalerów Mieczowych. Należało do Hanzy. W XIV wieku zajęli je Krzyżacy, a w XVI wieku zostało przyłączone do Polski. Sto lat później znalazło się w granicach Rosji. Stanowi centrum gospodarcze i kulturalne kraju. Najpiękniejszą jego częścią jest Stare Miasto (Vecriga) z XVIII i XIX-wieczną zabudową, przypominające żywe muzeum peł-ne kościołów. Są tu Xlll-wieczny kościót Świętego Piotra; świątynia Świętego Jerzego z 1208 roku, obecnie Muzeum Sztuki Użytkowej; Xlll-wieczny kościót Świętego Jana, synagoga, Xlll-wieczna katedra (Dorna) - największa budowla sakralna krajów bałtyckich, jej chlubą są pochodzące z 1844 roku niemieckie organy, ponoć jedne z najlepszych na świecie. W Rydze znajduje się zamek, w którym mieszczą się aż trzy muzea. Są tu też kamienice z okresu secesji (zajmują jedną trzecią śródmieścia) i dzielnica drewnianych, ekstrawaganckich domów. Najpiękniejsze secesyjne kamienice stoją przy ulicy Alberta. Jednym ze starszych zabytków miasta jest XIV-wieczna Prochownia, pozostałość po dawnych fortyfikacjach. W 1997 roku centralna część miasta została wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO.
Na północny wschód od Rygi leży Kiesia (Cesis) z zamkiem, który nadal jest siedzibą Zakonu Kawalerów Mieczowych. Na zachód od Kiesii leży Birini z XIX-wiecznym zamkiem. Na potudnie od Kiesii znajduje się Araisi ze zrekonstruowaną osadą na wyspie, wyglądającą tak jak tysiąc lat temu. Pertą północnego Vidzeme jest Aluksne, gdzie mieszkał i pracował Ernest Gliick, który w roku 1689 przetłumaczył Biblię na język litewski. Dzisiaj mieści się tam poświęcone mu muzeum.
Dużą atrakcją turystyczną jest dolina rzeki Salaca. Niedaleko miejscowości Mazsalaca rzeka płynie szerokim korytem, wyżłobionym w miękkim podłożu z brunatnego piaskowca. Ten niezwykle romantyczny widok przyciąga rzesze malarzy i poetów. W okolicy znajdują się również liczne jaskinie - najbardziej znana jest Velna ala (Diabelska), długa na 16 metrów. Są też skaty z piaskowca, które styną z niezwykłego echa. Najciekawszym miejscem jest Sigulda - łotewska Szwajcaria z ruinami zamku, wzniesionego w XIII wieku przez kawalerów mieczowych. Naprzeciw, po drugiej stronie rzeki Gauji, stoi kolejny średniowieczny zamek Turaida (obecnie muzeum), wzniesiony po 1214 roku, a nieco dalej - jeszcze jeden zamek. Rejon ten obejmuje granica Parku Narodowego Gaujas z licznymi grotami, jeziorami i pięknym starodrzewem.

ŁATGALIA
Usytuowana na wschodzie Latgale, w pagórkowatym krajobrazie Wysoczyzny Łatgalskiej i polodowcowych, błękitnych jezior, których jest tam ponad tysiąc. Największe jest jezioro Lubans (80,7 km kw). Za najciekawsze uznaje się jezioro Raznas, istnieje nawet projekt utworzenia na tym jeziorze parku narodowego. Łatgalia słynie z wyjątkowo pięknej i nieskażonej przyrody. W okolicach Teici utworzono już rezerwat bagienny o powierzchni 200 kilometrów. Można tam spotkać dziesiątki gatunków ptaków, między innymi czarnego bociana. Ciekawe są też stawy rybne w Nagli, ponoć największe w krajach nadbałtyckich.
Kulturalnie i historycznie z Łatgalia związane jest miasto Daugawa, czyli Dźwińsk albo Dyneburg. Leży pomiędzy Dźwiną a jeziorem Stropu. To dawna stolica polskich Inflant. W latach 1559-1772 znajdowała się w granicach Polski. Do dzisiaj mieszka w nim około 19 tysięcy Polaków, czyli więcej niż Łotyszów, których jest 18 tysięcy na 113 tysięcy wszystkich mieszkańców miasta. Większość stanowią przybysze z Rosji, Ukrainy i Biatorusi. Polacy w Dźwińsku mają swoje szkoty, swój kościół, aktywnie działa Związek Polaków na Łotwie.
Malownicza jest dolina Dźwiny na wschód od Dynebur-ga. Na odcinku kilkunastu kilometrów rzeka tworzy urokliwe zakola. Na ich krańcu, w miejscowości Naujene, można obejrzeć makietę twierdzy krzyżackiej. Miniaturka tej twierdzy stoi na pagórku nad brzegiem Dźwiny, w tym miejscu, gdzie w drugiej połowie XIII wieku założono pierwszy zamek.
W skład dzisiejszej Łatgalii wchodzą takie dystrykty jak Balvi, Ludza, Kraslava (Krastaw to miasto, w którym dzieciństwo spędziła polska poetka Kazimiera Ittakowiczówna) z ładnym pałacem Platerów, Daugavpils, Rezekne (Rzeżyca - jeden z głównych ośrodków polskości na Łotwie) i Preili, gdzie odbywają się festiwale serów. Jedynie w powiecie Balvi Łotysze stanowią zdecydowaną większość mieszkańców. W przeciwieństwie do pozostałych regionów Łotwy Łotysze z Łatgalii są katolikami i na dodatek posługują się dialektem znacznie różniącym się od literackiego języka łotewskiego. Może dlatego na terenie Łatgalii, w miejscowości Aglona, znajduje się najważniejsze dla katolików sanktuarium maryjne. Co roku 15 sierpnia, w Święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, ponad dwieście tysięcy pielgrzymów przybywa do tamtejszej katedry. W 1993 roku odwiedził to miejsce Jan Paweł II.

SEMIGALIA
To środkowa część Łotwy, po totewsku Zemgale, od nazwy plemiennej Zemgalowie. Leży na południowym brzegu Dźwiny. Jest terenem nizinnym, rozciągającym się na południe od Zatoki Ryskiej. Przez jej środek przepływa Lelupa, dopływ Dźwiny, sptawna na odcinku stukilometrowym. Se-migalia składa się z kilku dystryktów: Dobele, Jelgawy, Bauski, Aizkraukle, Jekabpilsu. Ten ostatni znany jest z licznych rezerwatów i parków. Za to rejon Jelgawy (dawna stolica księstwa Kurlandii) bogaty jest w stare zamki i dworskie rezydencje. W okolicach Dobele znajduje się sporo tras dla rowerów górskich. Semigalia przewyższa pozostałe krainy Łotwy liczbą zabytków. Ruiny średniowiecznych zamków znajdują się w Dobele (zamek krzyżacki z 1335 roku), Bauski (jeden z najważniejszych zamków Zakonu Kawalerów Mieczowych wzniesiony w katach 1443-1456), a także w Jekabpilsie - zamek zbudowany przez biskupa ryskiego Mikołaja w 1287 roku. Ta zachowana do dzisiaj budowla po wojnie inflanckiej znalazta się w rękach polskich. W1585 roku król Stefan Batory przekazat ów zamek kapitanowi Mikołajowi IV von Corf, którego ród posiadał go do początku XX wieku. Kraina ta ma też znakomity nowożytny zamek, czyli barokowy patac w Rundale, zwany „matym Wersalem". Leży wśród zieleni, otoczony ogrodem. Jego projektantem byt wtoski architekt Francesco Bartolomeo Rastrello - ten sam, który stworzyt Patac Zimowy w Petersburgu. Ciekawostką tego terenu jest muzeum maszyn gospodarskich w miejscowości Zemgale niedaleko Bauski.
Na pograniczu Kurlandii, Liwlandii i Semigalii leży Jur-mata (Jurmala) - najsłynniejszy kurort Łotwy, z którego kursują promy do innych portów nad Battykiem. Jurmata stynie z łagodnego klimatu, piaszczystych plaż, ośrodków wczasowych i hoteli zapewniających odnowę biologiczną. To 60-tysięczne miasteczko składa się z charakterystycznych dla kurortów pięknych, starych, drewnianych domów z werandami, wieżyczkami i licznymi restauracjami.