Informacje praktyczne/Węgry/Pięć regionów

Węgry są państwem śródlądowym, leżącym w środkowowschodniej Europie. Graniczą ze Słowacją, Ukrainą, Rumunią, Serbią, Chorwacją, Słowenią i Austrią. Około 70 procent powierzchni kraju to niziny, tzw. Niecka Karpacka, w tym słynna węgierska puszta. Kraj na część wschodnią i zachodnią dzieli główna rzeka Dunaj. Na wschodzie leży Wielka Nizina Węgierska, a na zachodzie Mata Nizina Węgierska i pagórkowaty Kraj Zadunajski. Wzdłuż granicy ze Słowacją ciągną się niewysokie pasma górskie (Góry Bukowe, Matra i Zemplen). Najwyższy szczyt kraju to Kćkes (1014 metrów n.p.m), a największym jeziorem jest Balaton. Administracyjnie Węgry dzielą się na 19 komitatów. My jednak dzielimy Węgry na pięć regionów geograficznych:

BUDAPESZT I OKOLICE
Stolica kraju i niezwykle urokliwe miasto położone na dwóch brzegach Dunaju, złożone z Budy i Pesztu. Średniowieczna Buda i nowożytny Peszt, te dwie niegdyś osady, do 1873 roku stanowiące odrębne miasta, dzisiaj tworzą jedną tętniącą życiem aglomerację - europejską metropolię.
Parlament w Peszcie, zamek w Budzie, kościół Świętego Macieja, Baszty Rybackie, most Małgorzaty z wyspą o tej samej nazwie, Góra Gellerta, rzymskie Aquincum z letnim amfiteatrem liczącym dwa tysiące lat, czterechsetletnia łaźnia turecka, budynki secesyjne, pierwsze na kontynencie europejskim metro - to tylko niektóre miejsca zakodowane w naszej pamięci. Przypominają się też muzea z galerią malarstwa węgierskiego i znakomitych mistrzów sztuki dawnej: Durera, Rafaela, Veronesego, Tycjana, Rembrandta... Budapeszt to 237 zabytków, 223 muzea i galerie, 35 teatrów, 90 kin, dwie opery, 12 sal koncertowych, różnorodne programy w prawie dwustu lokalach rozrywkowych.
W okolicach Budapesztu znajduje się słynne zakole Dunaju. A nad brzegami rzeki rozlokowały się Szentendre z barokową starówką, ulubione miejsce malarzy; Wyszehrad z ruinami twierdzy i pałacu królewskiego, Esztergom (kolebka państwa węgierskiego) z największą w kraju bazyliką. Na wzgórzach niedaleko miasta, w Gódólló, znajduje się okazała rezydencja cesarska, a w Vacratót arboretum.

WIELKA NIZINA WĘGIERSKA
To płaskie tereny o powierzchni 52 tysięcy kilometrów kwadratowych na wschodzie kraju. Są tu pola uprawne oraz resztki stonego, trawiastego stepu - puszty, powoli zagospodarowywanego pod uprawy rolne. Puszta została częściowo objęta ochroną i jest częścią Parku Narodowego Hortobagy. Charakterystycznym elementem tej krainy są pojedyncze zagrody wśród pól i pastwisk.
Na tym sporym obszarze leżą zaledwie trzy duże miasta. Debreczyn jest nazywany kalwińskim Rzymem, bo w XV wieku znajdowało się tutaj centrum węgierskiej reformacji, a także miastem reprezentacyjnych budowli i zielonych ogrodów. Kecskemet to jedno z piękniejszych miast Węgier, gdzie niemal wszystkie kościoły wyglądają jak pałace z bajki. Jest też Segedyn (Szeged), ze sprawiającą niesamowite wrażenie secesyjną kamienicą oraz fabryką pysznej salami Pick. W centrum Wielkiej Niziny Węgierskiej leży jezioro Cisa, drugie co do wielkości jezioro na Węgrzech (127 km kw.). Na jego północnym brzegu, w zatoce Tiszavalki, znajduje się rezerwat ptactwa, który jest częścią Narodowego Parku Hortobagy. Część środkowa jeziora to największe na Węgrzech łowisko ryb, żyje tu ponad 50 gatunków, z których 12 jest pod ochroną.

ŚREDNIOGÓRZE PÓŁNOCNE
To teren węgierskich gór. Na odcinku dwustu kilometrów ciągną się niewysokie pasma, wchodzące w skład Karpat. Kraina ta leży na północy Wielkiej Niziny Węgierskiej i tworzy naturalną granicę ze Słowacją. To tu znajdują się góry Matra z najwyższym punktem kraju Kekes. Średniogórze jest niezwykłą krainą z ogromną różnorodnością geologiczną i przyrodniczą. Występują tu pasma gór wulkanicznych - Borzsóny, Matra, Zemplen; są góry andezytowe - Karancs i bazaltowe - Medves, a także wapienne Biikk, które objęto ochroną w ramach Parku Narodowego Gór Bukowych (Bukki Nemzeti Park). Do najwspanialszych zjawisk przyrody zalicza się wpisaną na listę UNESCO Jaskinię Baradla w Aggtelek, jedną z największych jaskiń Europy. Na tej liście są też centrum wioski Hollókó, pozostałości z czasów prehistorycznych w okolicach Ipolytarnóc i rezerwat biosferyczny płaskowyżu Bukk.Zabytkowym miastem regionu jest Eger, stynące z produkcji czerwonego wina egri bikaver, czyli byczej krwi. Drugim zabytkowym miastem jest Sarospatak - węgierskie Ateny z renesansowym zespołem architektonicznym. Między górami rozlokowało się wiele tradycyjnych wiosek. Można tu spotkać liczne rezydencje magnackie, ruiny zamków, a przede wszystkim piwnice z dobrym winem kraju egejskiego i tokaj-skiego. Trzecim co do wielkości miastem Węgier jest Miszkolc, stynący z nietypowego uzdrowiska, bowiem kąpielisko termalne znajduje się w grocie.

KRAJ ZADUNAJSKI
Teren częściowo pagórkowaty, rozciąga się na zachód od Dunaju. Na potudniu graniczy z rzeką Drawą, a na pótnocy otaczają go wyżynne pasma Lasu Bakońskiego, Vert.es i Ge-recse. Kraina ta stynie z ciepłych źródeł i jaskiń krasowych. Największą atrakcją turystyczną regionu jest jezioro Balaton - „węgierskie morze", od pótnocy otoczone wulkanicznymi wzgórzami ze stokami pokrytymi winnicami. Region Balatonu należy do najczęściej odwiedzanych okręgów rekreacyjnych kraju. To długie na 77 kilometrów jezioro, o powierzchni prawie 600 kilometrów kwadratowych, głębokie do 12,4 metra należy do największych jezior Europy Środkowej. Temperatura wody latem wynosi 20-26 stopni. Nad zbiornikiem rozlokowało się kilka uzdrowiskowych miejscowości: Balatonfured za źródłami kwaśnej, leczniczej wody, gdzie leczy się chorych na serce: Siófok, nazywane stolicą węgierskiego lata, oraz Fonyód z najdłuższym molem i największą plażą. Nad północno-zachodnim brzegiem Balatonu leży Keszthely, zwane węgierskim Weimarem, z zabytkowym centrum i barokowym pałacem Festeticsów. Siedem kilometrów na zachód znajduje się Heviz, kolejna bardzo znana miejscowość uzdrowiskowa, słynąca z termalnego jeziora Gyógytó o powierzchni 4,4 hektara i głębokości dochodzącej do 38,5 metra. Wokół jeziora, którego brzegi przez cały rok porastają różowofioletowe lilie, zbudowano uzdrowisko.
W Kraju Zadunajskim leży kilka ważnych dla Węgier ośrodków miejskich: Pecz - najstarsze i najbardziej egzotyczne miasto Węgier, przypomina miasta basenu Morza Śródziemnego, z wczesnochrześcijańskimi świątyniami, malowanymi grobowcami i turecką architekturą, Szekesfehen/ar - pierwsza siedziba węgierskich władców z głównym kościołem w kraju przez 500 lat, w którym koronowano i chowano królów, Veszprem - nazywane „miastem królowych", gdyż przywilejem miejscowego biskupa było koronowanie wybranej królowej. Warto je zobaczyć chociażby ze względu na położenie na kilku wzgórzach o skalistych zboczach. Imponujący jest Var, czyli zamek, na terenie którego znajdują się liczne kościoły, pałac biskupi, klasztory i oczywiście pomnik króla Stefana oraz jego żony królowej Gizeli, którzy przyczynili się do założenia pierwszego na Węgrzech biskupstwa.
Kraj Zadunajski to również wspaniała przyroda. Nad Dunajem i Drawą zachowały się dzikie lasy łęgowe objęte ochroną w ramach Parku Narodowego Duna-Drava z największym w Europie rezerwatem ptaków drapieżnych.

MAŁA NIZINA WĘGIERSKA
Od północy otacza ja Dunaj z łęgami Sarkóz, gdzie gromadzi się dzikie ptactwo, a od zachodu, na granicy Węgier z Austrią leży porośnięte trzciną stepowe Jezioro Nezyderskie (Fertó-tó). Jego brzegi porastają wysokie trzcinowe szuwary, będące ostoją dla licznych gatunków ptactwa. Stojące nad brzegiem tego jeziora drewniane domy kryte strzechą wznosi się na wysokich palach. Jezioro Nezyderskie i przyległe mu tereny wchodzą w skład austriacko-węgierskiego parku narodowego. Na jeziorze panują dogodne warunki do surfowania i żeglowania. Można też teren ten objechać rowerem (110 km, w tym 35 km po węgierskiej stronie) szlakiem wyznaczonym specjalnie dla jednośladów.
Są tu również wzniesienie przedgórza alpejskiego. A tereny nizinne i płaskie wykorzystywane są przez rolnictwo. To najbardziej zagęszczony obszar Węgier, poza oczywiście stolicą. Ten teren nigdy nie znajdował się pod okupacją turecką, m.in. dlatego zachowało się wyjątkowo dużo zabytków, również z czasów średniowiecza.
Zaledwie 70 kilometrów od stolicy Austrii leży Sopron, miasto z największą liczbą średniowiecznych zabytków. W Sopron przez wiele lat mieszkał Franciszek Liszt, XIX-wieczny, węgierski muzyk i kompozytor. Nic więc dziwnego, że każdego lata w pięciu kościołach odbywają się koncerty poświęcone jego pamięci.
Największym miastem regionu jest Gyór, stynące z pięknej starówki i znakomitego zespołu baletowego. Niedaleko Gyór znajduje się wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO opactwo Pannonhalma. Warto też wspomnieć o Fertód, nazywanym węgierskim Wersalem, i o XIX-wiecznej twierdzy Komarom.